محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
337
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
در روز سوم ، گنجشك طعمه كنند و اين دوا را در گوشت پيچيده بدهند : زنجبيل ، مصطكى ، كرويا ، دارچينى و فلفل ، از هر يك يك جزء ؛ حرف ابيض ، ربع جزء ، با شكر حبّى به قدر فلفل ساخته و استعمال نمايند . جهت رفع رطوبات غليظه : مويزج را از مجربات دانستهاند و قدر شربت ، از سه عدد تا هفت عدد است . و سوناخس و « ادهم » ، تسقيه طبيخ مصطكى و قرنفل را ستودهاند . و بر روى نعناع تازه و پودنه و سداب كه سركه بر آن پاشيده بخوابانند و در زير نشمين بگسترند . و به اجماع رسيده كه از انسان و طيور و وحوش ، سه صنفاند كه تخمه نمىشوند ؛ از انسان ، حكيم و راهب و مسافر ؛ و از وحوش ، شير و پلنگ و آهو و از طيور ، كبك و شتر مرغ و قطاة ، كه به فارسى سنگ اشكنك گويند . رياح : علامتش قراقر و ظهور نفخ و قلت اكل است . علاج : طعمه را از ملخ و خطاف و خرگوش كنند و حبّى كه مذكور شد ، بسيار نافع است . و حقنه به طبيخ رازيانه و كرفس و بنج و يا به روغن تازه و فلفل كنند و جگر گوسفند با شير الاغ و هليلهء زرد و به دستور ، تخم كشف با شكر ، به غايت مسهلاتِ نافعاند . و شياف شكر و انزروت و عسل و نمك ، بسيار نافع است . و شياف پيهء خوك را مخصوص باز بيان كردهاند . هرگاه حرارت ظاهر باشد ، به جاى نمك ، در مسهلات و شيافات و حقنهها ، هليلهء زرد كنند . و به چرغ و شاهينِ بحرى جهت اسهال نمودن ، قدرى نوشادر با شكر و روغن تازه دادن بسيار نافع است ؛ چه اولًا به قى دفع فضلات و ثانيا به اطلاق ، دفع مواد مىفرمايد . دود : علامت كرمى كه در زهرك به هم رسد ، منكوس داشتن سر و گشودن دهان و لاغر شدن است . و علامت كرم روده ، بدبوئى فضله و غلطيدن و قلت اكل است و علامت كرم مقعد ، خروج و ظهور اوست . علاج : آب برگ شفتالو با گوشت با آب چغندر و عسل نيم گرم دهند . و به دستور ، قنبيل و برنگ كابلىِ مقشَّر و اگير تركى و تربد سفيد را بالسوية سائيده ، با عسل حبّ كرده بايد داد . به جهت درد دندان : هليلهء زرد ، هليلهء سياه ، كات هندى ، توتياى هندى و گلنار